İskandinav Mitolojisi- Neil Gaiman

** Çeviri: Alican Saygı Ortanca, İthaki Yayınları, 2. Baskı, Aralık 2018

İskandinav mitleri, upuzun kış geceleri ve bitmek bilmez yaz günleriyle soğuk yerlerin mitleridir; tanrılarına saygı duysalar ve onlardan korksalar bile onlara tam manasıyla güvenmeyen ve hatta onları sevmeyen insanların mitleridir.

Tuesday: Tek elli Tyr ( Odin’in oğlu)

Wednesday: Odin

Thursday: Thor

Friday: Frigg (Odin’in eşi Kraliçe)

Vanir: Doğa tanrıları. Frey (Erkeklik gücü tanrısı, eşi Gerd) ve Freya (Bereket, sağlık, aşk, güzellik, sihir, kehanet, savaş, çarpışma ve ölüm tanrıçası,eşi Odr) bunlardan ama Asgarda’da Aesirleşirler.

Aesir: Asgard tanrıları

Kenning: Bir olay veya miti anıştıracak şekilde kelimelere yeni anlam verme, bir çeşit metafor, istiare.

Kennig örnekleri; altın (Freya’nın gözyaşları) Odin ( Kurdun düşmanı), Thor (Yılanın saldırganı), Eir (Tanrıların şifacısı)

Lofn: İskandinav evlilik tanrıçası, teselli eden

Sjofn: Aşk tanrıçası

Vor: Bilgelik tanrıçası

Odin ( Her şeyin Babası, Üçüncü, Grimnir- Kukuletalı-, Ölümün Efendisi, Darağacı Tanrısı, Yüklerin ve Mahkumların Tanrısı, Kurnaz, Hilebaz) : En yüce, en yaşlı tanrı, bir gözünü bilgelik için feda etti. Bilgi rünleri ve kudret için kendini kendine kurban etti. Yggdrasil (Dünya ağacı) ‘e kendini asılı olarak 9 gece bekledi. Böğrü mızrakla ölümcül derecede yaralıydı. Tam ölmek üzereyken, acıdan kendinden geçmek üzereyken, rünler kendini gösterdi. Onları tanıdı, ne olduklarını ve güçlerini anladı. O sırada ip koptu ve ağaçtan düştü. Büyü nedir öğrendi. Pelerinli, şapkalı ve uzun bir adam olarak dünyayı gezer. Huginn (Düşünce) ve Muninn (Hafıza) adlı 2 kuzgunu var, bunlar bilgi toplayıp getirirler. Hlidskjalf adlı tahtında oturur.Her şeyi izler ve görür. Savaşı o getirir. Ölürsen Odin sana ihanet, sağ kalırsan merhamet etmiştir. Yiğitçe ölürsen Valküreler Valhalla denilen büyük salona götürürler; burada Odin’le içip döğüşür, yiyip savaşırsın.

Thor (Gök gürleten): Odin’in oğlu, dürüst, iyi huylu, devasa, kızıl sakallı, tüm tanrılardan kuvvetli. Megingjord adlı kemeri kuvvetini 2 kat arttırır. Silahı cücelerin dövdüğü çekici Mjollnir’dir. Bunu tutmak için demir eldiven takar. Annesi toprak tanrıçası Jord, eşi altın saçlı Sif, oğulları öfkeli Modi, kuvvetli Magni, kızı kudretli Thrud, üvey oğlu av tanrısı Ullr ( Ok, yay ve kayak kullanır) Asgard ve Midgard’ın koruyucusudur.

Loki: Çok yakışıklı, mantıklı, dudağında yara izi olan, şekil değiştirebilen, ikna edici, sevilesi, oyunbaz, sinsi, kurnaz, öfke, kıskançlık ve hırsla doludur. Annesi Nal (İğne)/ Laufey zayıf, güzel ve zeki buz devi, babası buz devi Farbauti ( yeri göğü titreten)’dir. Uçan ayakkabıları ile gökte yürür, başka insan/ hayvan kılığına girer.(Cinsiyette değiştiriyor olmasıdır. Bu özelliği sayesinde yaşanan bir olayda, bir aygırı baştan çıkarması gerektiği bir zamanda, bir kısrağa dönüşmüş ve bu beraberlik sonucunda ise Sleipnir doğmuştur. Tam olarak sekiz bacağa sahip olan bu özel atı, Loki kan kardeşi olan Tanrı Odin’e hediye olarak vermiştir)Asıl silahı aklıdır. Odin’den bile kurnazdır. Odin’le kan kardeşidir. Thor’a arka çıkar, ihanet eder. Hile ve planları hem dert açar hem de beladan korur. Dünyayı ilginç ve güvensiz yapar. Canavarların babası, dertlerin yaratıcısıdır. Çok içer, o zaman çok konuşur, düşünce ve eylemlerini kontrol edemez. Ragnarök geldiğinde çocuklarıyla ( ilk eşi Sigyn’dir, Narfi ve Vali adlı iki çocukları var. İkinci eşi dev Angrboda’dan Jormungandr, Fenrir (Fenris) ve Hel adında üç çocuklarına uğursuz çocuklar da denir.) yerini alacak, Asgard tanrılarının yanında olmayacak. (https://www.wannart.com/iskandinav-mitolojisi-loki/)

Ragnarök: Kıyamet, Tanrıların Kaderi / Alacakaranlığı

Kuzeyde karanlık alem Niflheim var. 11 zehirli nehir, kaynakları ortalarındaki gürüldeyen girdap Hvergelmir’dir. Burası soğuk ve sisli, pusludur.

Güneyde ateşten Muspell var. Her şey korlaşmış ve yanmış. Erimiş lavlar, ışık var. Toprak ve gökyüzü erimiş. Alevlerin kıyısında toprakların sona erdiği yerde, tanrılardan önce varolan Surtr var. Alevli kılıcıyla yola çıkıp Ragnarök’te dünyayı ateşe verip, tanrıları öldürecek.

Aradaki boşluk, hiçlikten sisli kısmın nehirleri Ginnungagap ( esneyen boşluk) akıyor. Zamanla katılaşıp buzullara döndü. Yukarısı buzla kaplı, güneyse ılık rüzgarla bahar günü gibi yumuşak oldu.

Bu buluşma yerinde hayat başladı. Alemlerden büyük, her şeyden büyük ne erkek ne kadın, aynı anda her ikisi de olan bir insan, tüm devlerin atası Ymir oldu.

Bir de çok büyük boynuzsuz bir inek oldu. Buzları yalayıp, süt yaptı. Ymir’i besledi. Adına Audhumla dedi.

Yaladıkça buzdan 1. gün erkek saçı, 2. gün kafası, 3. gün tamamı çıktı. Tanrıların atası Buri’ydi.

Ymir uyurken doğurdu. Sol kolunun altından 1 kadın, 1 erkek dev doğdu. Bacaklarından 6 başlı dev çıktı.

Buri bu devlerden birini eş aldı. Oğlu Bor oldu. O da Bolthorn adlı devin kızı Bestla ( Mimir’in kardeşi) ile evlendi. 3 oğlu Odin, Vili, Ve oldu.

Bu 3 kardeş evren, hayat ve gelecekten konuştular. dev Ymir’i öldürdüler. Bu ölüm tüm yaşamları mümkün kıldı.

Bıçakladılar, kanı sel yapıp torunu Bergelmir ve eşi dışında tüm devleri boğdu.

Ymir’in eti toprak, dağ, yamaç; kemikleri ve dişleri kaya,taş, kum, çakıl; kan ve teri denizler; kafatası gökyüzü; beyni bulutlar oldu.

Devler yassı dünyanın kenarı ve derin denizlerin yanında yaşar.

Ymir’in kirpiklerini dünyanın ortasında sınır yaptılar ve Midgard oluştu.

Dişbudak ağacı: Esnek, gösterişli, oyması kolay, parçalanmaz. Mızrak, alet sapı yapılır. Ask adlı erkek oldu.

Karaağaç: Zarif, sağlam. Ev, kiriş yapılır. Embla adlı kadın oldu.

Odin hayat üfledi. Vili irade, akıl, fikir verdi. Ve göz, kulak, ağız gibi suretlerini yaptı.

Yggdrasil: Dişbudak ağacıdır. En kusursuz, en büyük, en güzelidir. 9 alem arasına kök salar ve onları birbirine bağlar. 3 aleme uzanıp, 3 kuyudan kökleri beslenir.

1.Alem: En derin kök. Niflheim’daki Hvergelmir’de ejderha Nifhagg yaşar ve kökü kemirir.

2. Alem: Buz devlerinin diyarı. Mimir, bilgelik ve hafızanın bekçisi (Aesir ve Vanir savaşında idam edildi ve başı kesildi bu kuyuya atıldı)

3. Alem: Asgard’da Urd ( Kader, yazgı)’un kuyusudur. Nornlar (cadı) 3 kız kardeş Urd (geçmiş), Verdandi ( şimdi), Skud (gelecek)

En yüksek dallarında Kartal bekler. Gözleri arasında atmaca bulunur. Sincap Ratatosk, korkutucu leş yiyen Nidhogg’dan kartala bilgi taşır. Sincap, ikisini de kızdırıp eğlenir. 4 erkek geyik otlanır. Sayısız yılan köklerini ısırır. Bu ağaca tanrılar çıkamaz.

Bifrost: Gökkuşağı köprüsü. Tanrılar seyahat eder. Trol ve devlerin ayağını basınca yok eder.

9 Alem: 1. Asgard: Aesir yaşar. Odin yönetir.

2. Alfheim: Aydınlık elfler yaşar.

3. Nidavellir: Cüceler ve karanlık elfler yaşar. Svartalfheim denilen dağların altında yaşarlar.

4. Midgard: Kadın ve erkeklerin yaşadığı yer.

5. Jotunheim: Buz ve dağ devlerinin yeri

6. Vanaheim: Vanir’in yeri, çoğu asgard’da yaşar.

7. Niflheim: Karanlık, pus diyarı

8. Muspell: Ateş diyarı, Surtr bekler.

9. Hel: Savaşta yiğitçe ölmeyenlerin gittiği yer

Urd’un Kuyusu: Ragnarök zamanı tanrılar burada toplanacak. Mimir hergün buradan Gjaller horn (Boynuzdan kupa) ile su içer. Odin gözünü bu sudan içmek için feda etti. Adı Kör Tanrı Blindr, Tek gözlü Hoar, Alev gözlü Baleyg oldu. Kuyudaki göz hiçbir şeyi görmez. Her şeyi görür.

Aesir ve Vanir savaşının sonunda Hoenir ve Mimir’i yollamış. Mimir kararsız kalınca sıkılan Vanir başını kesip, Odin’e yollamışlar. Odin başını korumuş, gözlerini açıp konuşmuş. Sonra gözünün yanına kuyuya atmış. Gjaller horn’u Asgard ve Midgard arasında bekçilik yapan Heimdall’a vermiş. Ragnarök olunca buna üfleyerek tanrıları uyandıracak.

İvaldi’nin 3 oğlu ile Brokk ve Eitri en becerikli cüceler , tanrılara 3’er hazine yapıyorlar. Brokk ve Eitri 1- Gullenbursti ( Altın bıyıklı yaban domuzu) gök ve denizde gidebilir. 2- Draupnir (Damlatan) altın bilezik, 9 gecede bir altın bilezik damlatır. 3- Mjollnir (Yıldırım yaratan) Hedefi bulan, geri dönen, kırılmayan ve boyu değişebilen çekiç

İvaldi’nin oğulları 1- Gungnir (Mızrak) Hedefini şaşmaz, üzerine edilen yemin bozulamaz. 2- Altın saç 3- Skidbladnir (Gemi) Rüzgarı hep arkasına alır, katlanıp kese de bile saklanır.

Loki’ye en minnettar olduğunda bile ondan hoşlanmazsın, en çok nefret ettiğinde bile ona minnettar kalırsın.

Svadilfari: Talihsiz yolculuklar yapan, büyük boz at.

Brisingr: Freya’nın kolyesi Brisings vermiş.

Sleipnir: Svadilfari’nin tayı, 8 bacaklı gri renkli, Odin’in atı, en hızlı ve kuvvetli at.

Loki’nin Angrboda’dan olan çocukları: Büyük çocuğu Jormungundr, yılan, okyanusa bırakıldı. Yer kürenin etrafını sardı. Ragnarök’de Thor ile birbirlerini yok edecekler. Fenrir /Fenris: Gri-siyah kurt, konuşabiliyor. Soyulmuş çam ağacına bağlanıp, söğütten ağızlık ve boyundurukla zaptediliyor. Daha sonra Gleipnir adı verilen zincirle bağlanmış. Bu zincirin yapımında kedinin ayak izi, kadın sakalı, dağ kökü, ayının kas teli, balığın nefesi ve kuş tükürüğü kullanılmış. Çok hafif, pürüzsüz, görünmez gibi hafifmiş. Kızı Hel, sağ yanı güzel bir genç kız, sol tarafı ölü derisi ile kaplı, çürük, bir gözü Loki gibi yeşil. 9. Alemin hakimi, kasesi açlık, bıçağı kıtlık, yatağı hasta yatağı.

Elk: Mus, Kanada geyiği

Dromi: Yeryüzü ve gökten düşen demir alaşımlı zincir.

Thyr: En cesur Tanrı, sağ elini Fenrir koparır.

Freya’nın arabasını 2 kedi çeker. Tüylü pelerini ile uçar.

Thor’un arabasını 2 keçi Tanngrisnir (Diş gösteren) ve Tanngnjostr (Diş bileyen) topaldır, çeker.

Ogre kralı Thyrm, Freya ile evlenmek için Thor’un çekici Mjollnir’i çalar.

Aesir ve Valnir barışı mühürlemek için herbiri bir fıçıya tükürdü. Vanir önderleri, 2 kardeş Freya ve Frey bu tükrükten Kvasir adlı akıl ve yüreğin birleşimi anlamına gelen insanı yaptı. Bu tanrıların en bilgesi oldu.

Fjalar ve Galar adlı 2 karanlık elf kardeş, Kvasir’e soru soracağız deyipöldürdüler ve Odrerir (Zevk bahşeden) adlı kazanda kanını ısıttılar. Son ve Bodn adlı fıçılarda biriktirdiler. Bal şarabına karıştırdılar, bunu içen şair oldu.

Dev Gilling ve karısını bu cüceler öldürür. Oğulları Suttung intikam için cüceleri yakalar. Karşılığında bal şarabı alır. Bu şaraba Cücelerin gemisi, Suttung’un bal şarabı, Odrerir/ Bodn/ Son’un sıvısı denilir. Odin’in bal şarabı da denir.

Bolverkr: Korkunç şeylerin işçisi

Baugi:Suttung’un erkek kardeşi

Gunnlod: Suttung’un kızı

Hnitbjorg: Çarpışan dağ, bal şarabı burada saklı

Ne o dönemlerde ne de şimdi, hiç kimse Odin’in kıçından çıkan bal şarabını içmek istemez. Ancak her ne zaman kötü şairlerin aptalca teşbihler ve çirkin kafiyelerle dolu kötü şiirlerini duyarsanız, hangi bal şarabının tadına baktıklarını bilirsiniz.

Skrymir: Koca oğlan, dev

Utgardaloki: Utgard kralı, dev

Logi: Ateş

Hugi: Düşünce

Elli: İhtiyarlık

Hoenir: Mantık tanrısı

Idunn ( Şiir Tanrısı) ve eşi Bragi, elmalarıyla tanrıları genç tutuyor.

İkiz yıldızlar, Thiazi adlı devin gözleri

Skadi: Thiazi’nin kızı Njord ( Denizlerin efendisi, savaş arabası tanrısı, Frey ve Freya’nın babası) ile evlenir.

Frey: En kudretli Vanir

Naglfar: Ölüm gemisi, ölülerin kesilmemiş tırnaklarından yapılan en büyük gemi

Einherjar: Yalnız savaşanlar, Valhalla’dakiler

Valhalla’nın 540 kapısı var ve her kapıdan 800 savaşçı yanyana geçebiliyor.

Saerimnir: Valhalla’da her gece etiyle askerleri besleyen devasa domuz.

Heidrun: Valhalla’da süt yerine şarap veren keçi, Yggdrasil ağacının Lerad denilen yaprağını yer.

Frey, toprak devi Gymir ile dağ devi Aurboda’nın kızı Gerd ile evlenir. Oğlu Fjolnir’in İsveç’in ilk kralı olduğu söylenir.

Aegir en büyük deniz devi, eşi Ran, çocukları 9 kız dalgalar.

Balder: Odin’in ikinci oğlu, güzel, akıllı, bilge, adil. Oturduğu salonun adı Breidablik, eşi Nanna, oğlu Forsete, kardeşi Hod, ökse otundan okla öldürüyor.

Ölüler Gjaller nehrinden geçip, Hel’e giriyor. Köprüyü Modgud (Öfkeli savaşçı) adlı güzel bir kadın koruyor.

Loki yakalanıp yeraltında oğlu Narfi’nin barsaklarıyla bağlı ve yüzüne zehir tüküren bir yılanla cezalandırılıyor. Eşi Sigyn, kase ile zehiri topluyor. Loki çırpındıkça yer sallanıp, deprem oluyor.

Zamanın sonu kış ile başlayacak. Kış kışı izleyecek, bahar gelmeyecek. İnsanlar acıkacak, üşüyecek ve öfkelenecek. Tüm alemde büyük savaşlar gerçekleşecek. Kardeş kardeşle dövüşecek, babalar oğulları öldürecek. Anneler ve kız çocukları birbirine düşecek. Kız kardeşler birbirleriyle savaşacak ve çocuklarının birbirlerini öldürdüklerini izleyecek. Zalim rüzgarların çağı, kurt gibi yaşayanların, birbirini avlayanların, vahşi hayvandan farkı kalmayanların çağı olacak. Alacakaranlık çökecek dünyaya ve insanların yaşadığı yerler harap olacak, önce yanıp sonra çökecek ve küllere, yıkıma dönüşecek. Kalan az sayıda insan hayvanlar gibi yaşayacak, gökteki güneş kaybolacak kurt tarafından yenmişçesine ve ay da elimizden alınacak, yıldızlar görünmeyecek (Fimbulwinter). Her yönden kar yağacak, çok soğuk olacak. Sonra büyük depremler olacak, insanların yaşadığı yerlerden arta kalanlar yokolacak. Fenrir serbest kalacak. Üst çenesi göklere, alt çenesi dünyaya dokunacak. Her şeyi yiyip yok edecek. Seller ve deniz yükselecek, Jormungdur karaya yaklaşacak. Zehiri tüm deniz yaşamını ve havaya püskürterek kuşları öldürecek. Gökyüzü çığlıkla yarılıp alevli kılıcıyla Surtr ve Muspell evlatları Bifrost’a inecek. Burayı yıkacak. Uçurumlar denize yuvarlanacak. Loki bağlarından kurtulup, Naglfar’ın dümencisi olacak. Kaptanı buz devi Hrym olacak. Hel’dekilerle dolu gemi, Muspell’den gelenler Vigrid’de toplanacak. Yılan ve kurt gelecek. Heimdall bunları görecek ve Gjallerhorn’u üfleyerek uyuyan tanrıları uyandıracak. Yggdrasil altında Urd kuyusunda toplanan tanrılardan, Odin Mimir ile konuşacak. Atı Sleipnir’e binecek, altın miğfer giyecek, Einherjar , Thor Mjollnir’i ile gidecek. Odin kurtla, Thor yılanla kapışacak. Frey, Surtr ilr dövüşecek. İlk Frey ölecek. Thyr ile cehennem tazısı Garm kapışacak ve ikisi birlikte ölecek. Thor yılanı öldürürken çıkan zehirden ölecek. Kurt Odin’i yiyecek. Vidar zamanın şafağından beri yapılan ayakkabısı ile kurtun ağzına basıp çenesini kırarak öldürecek. Buz devleri ve tanrılar, Hel’in ordusu ve Einherjar hepsi ölecek. Loki ve gözcü Heimdall (kılıcı Hofud) canlı kalacak, savaşıp ölecekler.

Vidar, kardeşi Vali, Thor’un çocukları Magni, Modi yaşayacak.

Surtr’un ateşi dünya ağacına işlemez ve içine iki insan saklanacak. Kadının adı Hayat, adamın Hayata özlem. Bir son yok. Yalnızca eski zamanların sonu ve yeni zamanların başlangıcı, bu ölümün ardından her zaman diriliş gelir.

Manzum yazılan Eski Edda: kimi mitolojik, kimi şiirsel anonim şiirlerdir. En ünlüsü 66 kıtalı Voluspa’dır. Devasa bir kadın kahin öngörülerini Odin’e anlatır.

Mensur yazılan Yeni Edda (Snorri’nin Edda’sı): 1200 tarihlidir.3 bölümdür.1- Skaldskoparmal: İskandinav halk ozanlarına şiir sanatı ve dili kullanmayı anlatan talimat ve açıklamalar ile bir dizi öykü bulunur. 2- Hattatal: 102 farklı şiir ölçüsünden oluşan olaylar dizisi. 3- Gylfaginning ( Gylfi’nin kandırılması) İsveç kralı Gylfi’nin kılık değiştirip Asgard’a girişi ve Yüce/ Bir O Kadar Yüce/ Üçüncü olarak tanınan hükümdarla buluşup soru sorması.

Edda: Büyük büyükanne, şiir, Oddi’den çıkan kitap

İdavoll: Ragnarök’ten sonra hayatta kalan tanrıların döneceği görkemli ova

Bir Cevap Yazın

Aşağıya bilgilerinizi girin veya oturum açmak için bir simgeye tıklayın:

WordPress.com Logosu

WordPress.com hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Google fotoğrafı

Google hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Twitter resmi

Twitter hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Facebook fotoğrafı

Facebook hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Connecting to %s

Web sitenizi WordPress.com ile oluşturun
Başla
%d blogcu bunu beğendi: